Mặc Lâm, biên tập viên RFA
2013-07-02
Việt Nam luôn bảo lưu quan điểm chính trị và kinh tế không cần thiết
phải song hành trong khi khái niệm này được thế giới chứng minh ngược
lại. Điều gì đang xảy ra trong nền kinh tế và chính trị không thể đồng
hành ấy? Mặc Lâm phỏng vấn Tiến sĩ kinh tế Phạm Chí Dũng để tìm câu trả
lời.
Nhiều tướng lĩnh lên tiếng
Mặc Lâm: Thưa ông, kinh tế và
chính trị đối với các nước không cộng sản là cặp phạm trù tương quan
không thể tách rời. Đối với Việt Nam phải chăng hậu quả đang xảy ra xung
đột trên cả hai lĩnh vực kinh tế và chính trị?
TS. Phạm Chí Dũng: Câu hỏi của anh không chỉ có
tính triết học mà còn cả về “thần học”. Vật chất và ý thức thượng tầng
luôn đi đôi và dính liền với nhau. Nhưng cái mà tôi muốn đề cập là hình
như đang có một thế lực “thần quyền” nào đó ở Việt Nam, đang dụng tâm
lấy ý thức và trên hết là ý thức hệ để làm mờ nhạt những xung đột xã hội
có nguy cơ sắp bùng nổ.
Hãy tự hỏi, sau 38 năm từ ngày chấm dứt chiến tranh, dù rằng GDP và
đời sống người dân luôn được báo cáo là “năm sau tăng cao hơn năm
trước”, nhưng nạn tham nhũng và mức sống dân tình vẫn tỷ lệ nghịch với
nhau như thể theo cấp số nhân.
Chưa bao giờ nhóm lợi ích và chủ nghĩa thân hữu lại bộc lộ nanh vuốt
của chúng một cách lộ liễu, bài bản và thủ đoạn như hiện nay – như một
hình ảnh mà người phương Tây đã đúc kết là “chủ nghĩa tư bản dã man”.
Cũng chưa bao giờ hố phân cách giữa người giàu và người nghèo trong xã
hội lại lớn đến như thế này.
Thế thì cứ mãi “Học tập tư tưởng Hồ Chí Minh” để làm gì? Điều gì sẽ
có ích từ lời dạy của tiền nhân nếu không được nhập tâm tới nơi tới chốn
đối với lớp hậu bối để trở thành “công bộc” xứng đáng?
Xung đột giai cấp cũng từ đó mà khơi nguồn. Xung đột tư tưởng và
những gì thuộc về thượng tầng cũng bắt nguồn từ xung đột giai cấp. Hậu
quả cho đến nay của kinh tế và nền chính trị mà anh hỏi cũng là một cặp
phạm trù mang tính hệ lụy tất yếu.
Chúng ta hãy quay trở lại với biểu đồ “suy thoái tư tưởng” của nền
kinh tế từ những năm 2005-2006 đến nay. Cách đây 7-8 năm, tình hình kinh
tế vẫn còn trong sức chịu đựng của người dân, tham nhũng lộ diện nhưng
chưa hoành hành lộ thiên như bây giờ. Còn hiện nay, dường như mọi việc
đang mất kiểm soát, không ai đứng ra trị tham nhũng, không ai dám chịu
trách nhiệm về một nền kinh tế lụn bại và bị lũng đoạn từ trong ra
ngoài.
Nhiều tướng lĩnh về hưu và cách mạng lão
thành đã phải thốt lên là chưa bao giờ Đảng bị phân hóa như hiện nay,
chưa bao giờ mầm mống xung đột trong Đảng xuất hiện dày đặc đến thế...
- TS. Phạm Chí Dũng
Thế thì chính trị đi xuống cũng là tất yếu thôi. Hệ lụy ấy - một
người dân bình thường cũng có thể nhìn thấy còn rõ hơn đêm giữa ban
ngày. Ở vỉa hè, người dân công khai nói về những mâu thuẫn trong nội bộ
đảng, không chỉ về một đồng chí X nào đó mà còn cả về các nhóm và phe
phái đang đấu tranh với nhau, nhưng không phải là cuộc tranh đấu để có
hạnh phúc giai cấp như Mác nói, mà là vì động cơ cá nhân.
Mặc Lâm: Có phải xuất phát từ những điều như ông vừa nói làm cho sự lên tiếng ngày càng nhiều của những tướng lãnh đã về hưu hay các nhà cách mạng lão thành trong thời gian gần đây?
TS. Phạm Chí Dũng: Nhiều tướng lĩnh về hưu và
cách mạng lão thành đã phải thốt lên là chưa bao giờ Đảng bị phân hóa
như hiện nay, chưa bao giờ mầm mống xung đột trong Đảng xuất hiện dày
đặc đến thế trong bối cảnh chân đứng chính trị của Đảng đang trở nên
mong manh hơn lúc nào hết.
Những vị tướng lĩnh lão thành như Nguyễn Quốc Thước và Nguyễn Trọng
Vĩnh đều là nhân chứng sống động cho rạng bình minh đã lướt qua và ráng
hoàng hôn đang ập đến.
Đó là cái gì, nếu không phải là một dạng đồng pha giữa đồ thị lao dốc
của kinh tế với biểu đồ suy thoái của chính trị? Nhưng ở một thái cực
ngược lại, chưa bao giờ kinh tế và chính trị, hay nói chính xác hơn là
chính trị với kinh tế, lại bị lại tách rời đến thế này. Dường như chính
khách chỉ là chính khách mà quên bẵng mình là “công bộc”, và người ta lo
lắng đến chức phận của mình hơn hẳn chuyện cơm no áo ấm của nhân dân.
Hãy trở lại câu hỏi của anh, trong đó nêu rằng ở các nước phát triển,
mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị là không thể tách rời. Còn nếu sự
tách rời đó đang và sẽ xảy ra ở Việt Nam thì sự thể sẽ như thế nào?
Hiển nhiên, ai cũng thấy là một nền chính trị sẽ không thể giữ được
chân đứng vững chắc nếu nó tách rời cơ sở hạ tầng kinh tế, thoát ly cái
chức trách lo lắng cho đồng bào của mình.
Làm sao để thay đổi?
Một người chạy xe ôm đang chờ khách ở Sài Gòn bên ngoài buồng rút tiền ATM. AFP photo
Mặc Lâm: Ông dự đoán thế nào nếu ông Thống đốc ra
đi? Một nền kinh tế tươi mới hơn hay cần thời gian chuyển tiếp chờ đợi
người kế vị rửa sạch những gì mà ông Bình để lại?
TS. Phạm Chí Dũng: Thành thật mà nói, tôi cũng
không dám hy vọng rằng bỏ đi một nhân vật như Thống đốc Nguyễn Văn Bình
có thể làm cho tình hình kinh tế tốt hơn, nhất là với bệnh trạng các
huyết mạch tài chính đã xơ vữa cùng tắc nghẽn, luôn chực chờ một sang
chấn bùng vỡ.
Tôi hiểu câu hỏi của anh và tâm tư của những người mà tôi có thể đồng
cảm. Không phải vì những người này không quá chán ngán não trạng và
cung cách của giới quan chức lợi ích và những người theo chủ nghĩa thân
hữu, mà có thể họ chưa tìm được một lối ra nào từ thực trạng mà họ coi
là “đánh bùn sang ao”. Thay kẻ này thì sẽ có ngay một kẻ khác trám vào,
có khi còn tệ hơn nữa - họ nghĩ thế.
Nhưng bài toán đang thắt nút tại điểm sinh tử của nó: nếu những lãnh
đạo vô trách nhiệm không ra đi thì ai sẽ phải đi ra? Người dân chăng? Mà
nhân dân thì còn nơi nào để mà đi khi mọi nơi đều là quan chức, và hơn
thế, mọi nơi đều vang lên tiếng chuông báo động về nạn quan chức lộng
hành nhũng nhiễu.
Sự thay đổi tối thiểu, khả dĩ nhất và an toàn nhất đối với Đảng và
Chính phủ là cần từ bỏ chế độc quyền kinh doanh và độc quyền quản lý tài
chính – điều mà chính Quốc hội cũng đã một số lần phải lên tiếng. Nhưng
sự lên tiếng này vẫn còn quá nhỏ nhẹ trong thời buổi âm thanh lũng đoạn
ồn ã hơn rất nhiều.
Sự thay đổi tối thiểu, khả dĩ nhất và an
toàn nhất đối với Đảng và Chính phủ là cần từ bỏ chế độc quyền kinh
doanh và độc quyền quản lý tài chính – điều mà chính Quốc hội cũng đã
một số lần phải lên tiếng.
- TS. Phạm Chí Dũng
Nhưng nói gì thì nói, hãy nên bắt đầu từ việc nhỏ với những kết quả
nhỏ, bởi những người muốn có một sự thay đổi mang tính cải tổ ngay lập
tức sẽ phải rước lấy nỗi thất vọng tức thì. Trong bối cảnh chính trị
“đồng hành” với kinh tế như thế này, thật khó có thể xảy ra một biến đổi
nào đủ lớn để thỏa mãn một phần nhỏ yêu cầu dân quyền và dân sinh, ít
ra cho đến năm 2015.
Mặc Lâm: Ông có chờ đợi một thay đổi chính trị nào từ phía chính phủ để kích hoạt nền kinh tế hiện nay?
TS. Phạm Chí Dũng: Một thay đổi nào đó, nếu có,
theo tôi chỉ có thể xảy đến từ Chính phủ. Nếu 2008 là thời điểm khởi đầu
cho chu kỳ lao dốc của đường biểu diễn kinh tế quốc gia, thì biểu đồ
suy thoái niềm tin công dân đối với Chính phủ cũng song hành không kém
thua về khía cạnh bĩ cực.
Chưa bao giờ trong lịch sử Đảng cộng sản Việt Nam lại có một chính
phủ, với một bộ máy công quyền đậm dấu ấn tư quyền và quá tươi hồng
trong công tác tham mưu, bị sói mòn niềm tin xã hội đến như thế.
Uy tín cá nhân thủ tướng cũng vì thế bị “giảm sút nghiêm trọng” – như
tổng kết của không ít nhà phân tích chính trị trong nước và quốc tế.
Nhưng tôi cho rằng tính từ “nghiêm trọng” còn mang hàm ý khiêm tốn, nếu
tổ chức một cuộc trưng cầu ý dân thật sự công khai và minh bạch.
Thật quá rõ, một bộ máy tham mưu như các bộ ngành hiện thời là quá
khó cho bất cứ thủ tướng nào trên thế giới để lấy lại những gì đã mất.
Mặc Lâm: Xin cám ơn ông.
Copy từ:
RFA
Tuyên Cáo 
